Liên minh Châu Âu vào thứ Năm đã công khai phản đối bất kỳ ý tưởng nào về việc thu phí đối với tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, làm chậm lại tuyên bố gần đây của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc thiết lập một cơ chế thu phí với Iran. Người phát ngôn của Ủy ban Châu Âu cho biết luật pháp quốc tế đảm bảo quyền tự do hàng hải, điều đó có nghĩa là "không nên có bất kỳ khoản thanh toán hoặc phí nào", và nhấn mạnh eo biển Hormuz, như một tuyến đường năng lượng quan trọng của toàn cầu, nên khôi phục việc đi lại tự do, an toàn và không bị hạn chế.
Quan điểm không đồng nhất giữa Trump và Nhà Trắng
Cuộc tranh cãi này nhanh chóng leo thang do tín hiệu từ nội bộ Washington không hoàn toàn đồng nhất. Theo Reuters ngày 8/4, Trump đã đề xuất rằng Mỹ và Iran có thể thu phí quá cảnh thông qua một "thỏa thuận liên doanh"; nhưng sau đó, thư ký báo chí Nhà Trắng Laviet lại tuyên bố rõ rằng ưu tiên hàng đầu của Tổng thống hiện nay là khôi phục việc quá cảnh Hormuz "không bị bất kỳ hạn chế nào", bao gồm không thiết lập bất kỳ khoản phí nào. Đến ngày 10/4, chính Trump cảnh báo trên Truth Social rằng, nếu Iran thực sự tính phí các tàu chở dầu, "tốt hơn là ngừng ngay lập tức". Sự thay đổi này cho thấy Nhà Trắng đang chuyển từ những tuyên bố mang màu sắc giao dịch sang gần hơn với quan điểm của các đồng minh về tự do hàng hải.
Quan điểm pháp lý của EU
Từ góc nhìn của EU, đây không chỉ là sự khác biệt chính sách mà còn là vấn đề luật pháp quốc tế. Tuyên bố của Hội đồng Châu Âu ngày 9/4 khẳng định việc đảm bảo sự tự do và an toàn của việc đi lại qua Hormuz theo luật pháp quốc tế và Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển; người phát ngôn của Ủy ban Châu Âu giải thích thêm, "tự do hàng hải" tự nó có nghĩa là không thể biến các eo biển quốc tế thành các tuyến đường thu phí. Cùng ngày, Reuters dẫn lời Tổ chức Hàng hải Quốc tế cho biết, việc thu phí qua các eo biển quốc tế sẽ tạo ra "tiền lệ nguy hiểm" vì Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển quy định rằng các quốc gia ven biển quốc tế không được cản trở hoặc đình chỉ quyền đi lại qua eo.
Iran giữ lợi thế tại eo biển
Vấn đề nằm ở việc quyền kiểm soát thực tế vẫn phần nào nằm trong tay Tehran. Reuters ngày 9/4 báo cáo rằng, mặc dù Mỹ-Iran đã đạt thỏa thuận ngừng bắn hai tuần, lưu lượng qua eo biển Hormuz vẫn chỉ bằng một phần nhỏ của mức bình thường; trong 24 giờ qua chỉ có 7 tàu đi qua, và Lực lượng Cách mạng Hồi giáo Iran còn yêu cầu tàu thuyền đi theo lối đi gần vùng biển Iran và đảo Larak. Bài báo cũng nói rằng các phương tiện truyền thông liên tục đưa tin Iran có thể tính phí các tàu qua lại, phần nào chỉ ra rằng mức phí có thể lên tới 2 triệu USD cho mỗi tàu. Nói cách khác, ngay cả khi cơ chế phí chưa được hoàn toàn thể chế hóa, Iran đã biến "ai có thể qua, qua như thế nào và dưới điều kiện gì" thành yếu tố mặc cả.
Ảnh hưởng đến thị trường
Điều này cũng giải thích tại sao thị trường không hoàn toàn đặt niềm tin vào thỏa thuận ngừng bắn. Hormuz vận chuyển khoảng một phần năm lưu lượng dầu thô và khí hóa lỏng qua đường biển trên toàn cầu, bất kỳ sắp xếp hạn chế nào đều có nghĩa là chi phí vận chuyển, bảo hiểm cao hơn và phí bảo hiểm rủi ro chính trị. Reuters ngày 10/4 cho biết, giá dầu trong ngày tăng khoảng 1%, tổng mức tăng từ lúc chiến tranh bắt đầu đến nay khoảng 50%; Nhật Bản do thiếu năng lượng đã cân nhắc sẽ phải giải phóng dự trữ dầu. Đối với EU, phản đối thu phí không chỉ là lập trường pháp lý, mà còn nhằm ngăn chặn thương mại năng lượng toàn cầu bị gánh thêm các chi phí địa lý mới.
