Tỷ lệ của đồng USD trong dự trữ ngoại hối toàn cầu đã giảm đáng kể kể từ đầu thế kỷ này, khi mà tỷ lệ này từng vượt quá 70%. Hiện tại, tỷ lệ đồng USD trong dự trữ ngoại hối của ngân hàng trung ương và chính phủ các nước đang ở mức thấp nhất trong lịch sử.
Việc Nga xâm lược Ukraine đã dẫn đến các biện pháp trừng phạt nghiêm khắc từ Mỹ, khiến Mát-xcơ-va bị loại khỏi hệ thống tài chính toàn cầu dựa trên đồng USD. Động thái này đã thúc đẩy các nền kinh tế mới nổi tăng cường dự trữ vàng không liên kết với bất kỳ quốc gia nào.
Dự trữ ngoại hối là tài sản mà ngân hàng trung ương các nước dùng để đối phó với tình huống khẩn cấp, trả nợ nước ngoài và thanh toán chi phí nhập khẩu. Đây cũng là nguồn tiền quan trọng để can thiệp vào thị trường ngoại hối. Các tài sản dự trữ này thường được định giá bằng USD, dưới dạng trái phiếu chính phủ Mỹ dễ dàng chuyển đổi.
Theo dữ liệu của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), tính đến tháng 3 năm 2024, tổng lượng dự trữ ngoại hối toàn cầu là 12,3499 nghìn tỷ USD, trong đó USD chiếm 58,9%. Tỷ lệ này đã tăng nhẹ 0,4% so với cuối năm 2023, nhưng vẫn gần mức thấp nhất trong lịch sử. So với đầu thế kỷ 21, tỷ lệ của đồng USD từng vượt quá 70%.
Để đối phó với xung đột Nga-Ukraine, Mỹ, châu Âu và Nhật Bản đã cố gắng loại bỏ Nga khỏi mạng lưới thanh toán bằng USD và đóng băng dự trữ ngoại hối của ngân hàng trung ương Nga tại các ngân hàng trung ương khác.
Karakama Daisuke, Trưởng kinh tế gia thị trường tại Ngân hàng Mizuho, cho biết biện pháp này đã thúc đẩy các quốc gia trên thế giới bắt đầu chuyển dần dự trữ ngoại hối từ USD sang các tài sản khác, có thể nghiêng về đồng yên Nhật.
Với việc các ngân hàng trung ương tiếp tục thúc đẩy đa dạng hóa dự trữ, lượng mua vàng đã tăng đáng kể. Với tính hiếm có và không chịu ảnh hưởng từ rủi ro tín dụng của bất kỳ quốc gia hay doanh nghiệp nào, vàng rất được ưa chuộng.
Năm 2023, lượng mua ròng vàng của các ngân hàng trung ương toàn cầu đạt khoảng 1,030 tấn, đây là năm thứ hai liên tiếp lượng mua ròng vượt mức 1,000 tấn. Năm 2022 còn đạt kỷ lục 1,082 tấn.
Theo dữ liệu của Hội đồng Vàng Thế Giới (WGC), trong quý II năm 2024, lượng mua ròng vàng của các ngân hàng trung ương toàn cầu là khoảng 183 tấn, tăng 6% so với cùng kỳ năm trước.
Trong nửa đầu năm nay, lượng mua vàng mới của các ngân hàng trung ương toàn cầu đạt mức 483 tấn, lại một lần nữa lập kỷ lục mới, tăng 5% so với cùng kỳ năm ngoái.
Các nhà kinh tế cho rằng niềm tin vào tài sản đồng USD giảm sút, sự biến động gia tăng trên thị trường ngoại hối, lãi suất cao của Mỹ và mong muốn phân tán tài sản dự trữ của nhiều ngân hàng trung ương, khiến việc đầu tư vào vàng vẫn có ý nghĩa lớn.
Trong báo cáo tháng 7, Ngân hàng Trung ương Trung Quốc cho biết tính đến cuối tháng 6, dự trữ vàng của Trung Quốc vào khoảng 2,264 tấn, giữ mức này trong hai tháng liên tiếp. Sự ổn định này liên quan chặt chẽ đến giá vàng cao trên thế giới. Từ tháng 11 năm 2022, Ngân hàng Trung ương Trung Quốc đã liên tục tăng dự trữ vàng trong 18 tháng, với tổng mức tăng đạt 16.3%.
Cùng lúc đó, dữ liệu từ Ngân hàng Trung ương Brazil cho thấy tính đến cuối năm 2023, tỷ lệ dự trữ vàng của họ là 2,6%, tăng 0,08 điểm phần trăm so với năm trước.
Dự trữ vàng của Ấn Độ cũng đang tăng đáng kể. Tính đến cuối tháng 7, giá trị dự trữ vàng của Ấn Độ đạt 57,6 tỷ USD, tăng 30% so với cùng kỳ năm ngoái. Ngoài ra, Singapore, Philippines và một số quốc gia khác cũng đang tích cực tăng cường dự trữ vàng.
Các nhà kinh tế Ấn Độ cho biết động lực thúc đẩy việc mua vàng đến từ cả yếu tố chính trị và kinh tế: "Đặc biệt là 'độ tin cậy' của đồng USD đang 'giảm sút', niềm tin vào tài sản đồng USD 'đang giảm đáng kể'."
Trong bối cảnh này, cuộc chiến giữa Nga và Ukraine cùng sự bất ổn kéo dài ở Trung Đông vẫn là nguồn gốc của những lo ngại, và một rủi ro địa chính trị tiềm tàng khác đang tới gần là sự trở lại của Trump. Nếu Trump đắc cử tổng thống lần nữa vào tháng 11, sự đối đầu giữa Mỹ và Trung Quốc có thể càng gia tăng, điều này sẽ tăng dòng chảy lo lắng của các nền kinh tế mới nổi đối với việc nắm giữ đồng USD.
