Phiên điều trần của Tòa án Tối cao Mỹ thu hút sự chú ý toàn cầu
Trong phiên điều trần của Tòa án Tối cao Mỹ diễn ra tại Washington, Nhà Trắng đang phải đối mặt với sự xem xét ở mức độ hiến pháp về việc áp thuế toàn cầu dựa trên Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế. Cuộc tranh luận này không chỉ liên quan đến ranh giới quyền hành pháp và lập pháp của Mỹ mà còn có khả năng thay đổi bối cảnh thương mại quốc tế trong tương lai.
Cuộc tranh luận kéo dài từ đêm khuya ngày 5 tháng 11 theo giờ Bắc Kinh đến rạng sáng hôm sau, thu hút sự phát sóng trực tiếp từ nhiều phương tiện truyền thông như CNN, The New York Times và BBC. Dù phán quyết cuối cùng chưa được công bố, nhưng nhiều câu hỏi của các thẩm phán đã bộc lộ lo ngại rõ ràng của họ về sự mở rộng quyền lực của Nhà Trắng.
Tranh cãi cốt lõi: Quyền khẩn cấp có bị lạm dụng hay không
Trọng tâm của vụ kiện là Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế ban hành năm 1977. Nhà Trắng cho rằng đạo luật này trao cho Tổng thống quyền lực rộng lớn để can thiệp vào thương mại trong "tình trạng khẩn cấp quốc gia", và việc áp thuế là "biện pháp hợp pháp" để đối phó với sự bất cân bằng thương mại.
Tuy nhiên, luật sư bên doanh nghiệp cho rằng đạo luật này không rõ ràng ủy quyền cho Tổng thống áp thuế đối với nước ngoài, và thực chất thuế này là gánh nặng lên người tiêu dùng và doanh nghiệp Mỹ, vi phạm nguyên tắc phân quyền trao quyền đánh thuế cho Quốc hội. Quan điểm này nhận được sự hưởng ứng từ một số thẩm phán, họ nghi ngờ liệu Nhà Trắng có lợi dụng "tình trạng khẩn cấp" để thực hiện quyền hành chính vượt quá hay không.
Các thẩm phán đặt câu hỏi: Ranh giới quyền lực và cuộc khủng hoảng hiến pháp
Nhiều thẩm phán tập trung vào ba câu hỏi chính: Tổng thống có quyền đánh thuế vô hạn hay không, gánh nặng thuế có thực sự do người dân Mỹ chịu hay không, và hậu quả hiến pháp có thể xảy ra là gì. Một số thẩm phán chỉ ra rằng nếu ủng hộ lập trường của Nhà Trắng, tổng thống trong tương lai có thể mở rộng quyền hành chính với lý do tương tự, làm suy yếu chức năng kiểm tra quyền lực của Quốc hội.
Một số thẩm phán khác lo ngại rằng, nếu quyết định hạn chế quá mức quyền lực của Tổng thống, có thể làm giảm khả năng phản ứng của Mỹ trong việc đối phó với khủng hoảng quốc tế đột ngột. Cuộc tranh luận này làm nổi bật mâu thuẫn lâu dài giữa hiệu quả hành chính và hạn chế quyền lực trong thiết kế hệ thống của Mỹ.
Cuộc chiến giữa Nhà Trắng và phe doanh nghiệp
Luật sư đại diện cho Nhà Trắng biện hộ rằng, thâm hụt thương mại lâu dài của Mỹ tạo ra "tình trạng khẩn cấp", và chính sách thuế nhắm tới việc buộc các nước tái khởi động đàm phán, chứ không nhằm tăng thêm gánh nặng thuế nội địa. Họ khăng khăng rằng thuế là "phương tiện", chứ không phải "mục đích".
Ngược lại, luật sư bên tố cáo phản bác rằng, Nhà Trắng đã làm mờ ranh giới của quyền khẩn cấp, thực chất trao cho Tổng thống một "giấy thông hành vô hạn" để gây sức ép lên kinh tế toàn cầu. Nếu lập luận này được Tòa án Tối cao công nhận, thì bất kỳ tổng thống nào trong tương lai cũng có thể viện lý do "an ninh quốc gia" để thực thi các biện pháp can thiệp kinh tế hoặc thuế quan đối ngoại.
Hậu quả tiềm tàng: Chính sách thuế quan có thể bước vào "thời kỳ tái cấu trúc pháp lý"
Các nhà phân tích đồng ý rằng phán quyết của Tòa án Tối cao có thể không có lợi cho Nhà Trắng. Một khi xác định Nhà Trắng vượt quyền, chính sách thương mại của Mỹ trong tương lai sẽ buộc phải quay lại do Quốc hội chủ đạo. Dù vậy, Nhà Trắng vẫn có thể dựa vào Điều 122 của Đạo luật Thương mại hoặc Đạo luật Thuế quan năm 1930 để tìm kiếm con đường áp thuế khác.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Besent nhấn mạnh trước phiên điều trần rằng, ngay cả khi thua kiện, chính phủ "vẫn có nhiều cách" để duy trì chính sách thuế quan. Trong khi luật sư bên doanh nghiệp tuyên bố, nếu Nhà Trắng tiếp tục dựa vào các luật khác để áp thuế, họ sẽ tiếp tục đệ đơn kiện để bảo vệ quyền lợi hợp pháp.
Tác động toàn cầu: Trật tự thương mại có thể đón nhận sự tái định nghĩa
Vụ án này không chỉ là một thử thách đối với hệ thống hiến pháp của Mỹ, mà có thể trở thành bước ngoặt của trật tự thương mại toàn cầu. Nếu Tòa án Tối cao cuối cùng xác định Tổng thống đã vượt quyền, đồng nghĩa với chính sách thương mại của Mỹ sẽ phải trở về trong khuôn khổ pháp lý; ngược lại, nếu phán quyết ủng hộ Nhà Trắng, thế giới trong tương lai sẽ phải đối mặt với một nước Mỹ có quyền hành chính tập trung hơn.
Dù kết quả thế nào, vụ kiện thuế quan này đánh dấu quá trình "tư pháp hóa" chính sách kinh tế đối ngoại của Mỹ chính thức khởi động, và ảnh hưởng của nó có thể vượt xa Washington, lan tới thị trường toàn cầu và hệ thống pháp luật quốc tế.
