Thái độ của Trump đột ngột thay đổi, quan hệ Mỹ-Ấn nguội lạnh
Chính quyền Trump, từng tuyên bố ầm ĩ "Ấn Độ là đối tác chiến lược của Mỹ", gần đây đã thay đổi thái độ rõ rệt với Ấn Độ. Khi Mỹ thực hiện chính sách mới về Nga do Nhà Trắng chủ trì, lập trường của Ấn Độ khi tiếp tục mua dầu Nga đã nhanh chóng trở thành trọng tâm của căng thẳng ngoại giao Mỹ-Ấn.
Ngay ngày sau khi Trump tuyên bố “Ấn Độ sẽ không mua dầu Nga nữa”, nhiều quan chức cấp cao của Ấn Độ đã ngay lập tức bác bỏ, nói rằng việc mua dầu hiện nay dựa trên thỏa thuận dài hạn, không thể dừng lại tùy tiện. Phản ứng này đã phá vỡ kỳ vọng tích cực mà Trump cố gắng tạo ra, khiến cho các tranh chấp kinh tế và ngoại giao vốn đã tồn tại giữa Ấn-Mỹ càng trở nên công khai hơn.
Lập trường về dầu Nga trở thành điểm ma sát mới
Ấn Độ khẳng định rõ ràng rằng mua dầu Nga không chỉ vì lợi thế giá cả, mà còn là lựa chọn quan trọng để duy trì ổn định thị trường năng lượng toàn cầu. Hiện nay, giá dầu Nga vẫn thấp hơn mức trần giá do phương Tây đặt ra, và hợp tác năng lượng Nga-Ấn chưa bị trừng phạt toàn diện. Theo quan điểm của Ấn Độ, đây là hành động kinh tế hợp lý và cần thiết.
Tuy nhiên, phía Mỹ lại cho rằng động thái này của Ấn Độ đã làm suy yếu việc phong tỏa kinh tế đối với Nga, Trump thậm chí còn ám chỉ việc áp đặt trừng phạt bằng cách phát biểu trên mạng xã hội rằng “không bận tâm Ấn Độ có sụp đổ hay không”, điều này đã gây ra sự phẫn nộ từ dư luận.
Gia tăng áp lực thuế quan và bế tắc đàm phán nông nghiệp
Cùng lúc đó, Mỹ thông báo tăng 25% thuế nhập khẩu đối với hàng hóa Ấn Độ, nhằm gây áp lực lên các cuộc đàm phán thương mại. Trump nhiều lần chỉ trích Ấn Độ "thuế quan quá cao", "rào cản phi tiền tệ cứng rắn nhất" và phàn nàn đàm phán "không có tiến triển".
Thực tế, trọng tâm tranh cãi của đàm phán thương mại Mỹ-Ấn bao gồm việc tiếp cận thị trường nông sản và bảo vệ thuốc bản quyền, trong khi Ấn Độ kiên trì bảo vệ dân số nông nghiệp lớn và ngành sản xuất nhỏ của mình. Điều này đẩy việc sử dụng biện pháp thương mại để đạt được quyền tiếp cận thị trường của Mỹ trở nên ngày càng khó khăn.
Tinh thần "hàng nội địa" đối phó với áp lực bên ngoài
Đối mặt với áp lực bên ngoài, Thủ tướng Ấn Độ Modi gần đây đã công khai kêu gọi toàn dân thúc đẩy "sản xuất tại Ấn Độ", khẳng định mở rộng sản xuất trong nước, nâng cao tự cung tự cấp là chiến lược quốc gia. Lời phát biểu này được cho là phản ứng với lời đe dọa áp thuế của Trump, đồng thời cũng là chiến lược để ổn định niềm tin kinh tế trong nước.
Dù vậy, các phương tiện truyền thông Ấn Độ nhận định rằng thiệt hại kinh tế Mỹ-Ấn vẫn trong tầm kiểm soát, nhưng sự nứt gãy trong lòng tin chiến lược đang dần mở rộng. Đặc biệt trong các lĩnh vực hợp tác quốc phòng, chuyển giao công nghệ và hợp tác chiến lược ở Ấn Độ-Thái Bình Dương, sự thiếu tin tưởng này có thể trì hoãn những đóng góp lâu năm giữa hai bên.
Sự khác biệt sâu sắc, quan hệ Mỹ-Ấn đối mặt thử thách
Một số ý kiến cho rằng, Ấn Độ lâu nay theo đuổi chính sách tự chủ chiến lược, bày tỏ sự cảnh giác đối với những khung song phương ngày càng mạnh mẽ của Mỹ, trong khi Mỹ cũng không hài lòng với các mối liên hệ truyền thống của Ấn Độ với Nga và Iran. Những mâu thuẫn mang tính cấu trúc này khiến cho Mỹ-Ấn bị tách rời khi theo đuổi các mục tiêu “hợp tác cốt lõi toàn cầu phương Nam” và “an ninh ổn định Ấn Độ-Thái Bình Dương”.
Các chuyên gia cảnh báo, nếu tình trạng căng thẳng hiện tại tiếp tục leo thang, quan hệ Mỹ-Ấn có thể chuyển từ “đối tác chiến lược” sang “người chơi lợi ích”. Và vấn đề dầu Nga, có thể chỉ là bề nổi của xung đột sâu hơn trong khuôn khổ cuộc chơi giữa hai nước.
