Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 31 tháng 3 đã tuyên bố trên chuyên cơ Air Force One, xác nhận chính sách thuế đối ứng sẽ được công bố vào "Ngày Giải phóng" 2 tháng 4 và áp dụng đối với tất cả các quốc gia có quan hệ thương mại với Mỹ. Chính sách thương mại toàn diện này đã phá vỡ kỳ vọng của thị trường trước đây chỉ tập trung vào 10 đến 15 quốc gia chủ yếu thâm hụt thương mại. Chính sách này được xem như một bước chuyển mới của chủ nghĩa bảo hộ thương mại Mỹ, có thể dẫn đến sự thay đổi sâu sắc trong hệ thống thương mại toàn cầu.
Lần phát biểu này của Trump rõ ràng đi ngược lại với tuyên bố tuần trước của cố vấn kinh tế Hassett. Hassett từng nói trong cuộc phỏng vấn với Fox Business rằng chính sách thuế sẽ tập trung vào số ít các quốc gia có thâm hụt thương mại. Tuy nhiên, chỉ trong vòng một tuần, hướng đi chính sách đã thay đổi mạnh, thu hút sự quan tâm và lo ngại lớn từ thị trường.
Chính sách "thuế đối ứng" này sẽ được thúc đẩy tiếp theo trên cơ sở của một loạt thuế quan mà Mỹ đã thực hiện. Kể từ năm 2018, Mỹ đã áp mức thuế cao đối với thép, nhôm nhập khẩu, ô tô và hàng hóa Trung Quốc. Nếu chính sách mới được thực thi, giá hàng nhập khẩu có thể sẽ tăng cao hơn. Theo ước tính của Morgan Stanley, chính sách tổng thể có thể khiến tỷ lệ lạm phát cơ bản tại Mỹ tăng thêm từ 1,5 đến 2 điểm phần trăm, tạo áp lực lớn hơn cho người tiêu dùng.
Trong cơ chế thực hiện, chính sách được thiết kế theo mô hình "hai đường ray": một mặt, Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ sẽ thẩm tra từng quốc gia và đưa ra danh sách phản ứng đối ứng hướng đích; mặt khác, sẽ thiết lập cơ chế đánh thuế đối ứng tự động, đảm bảo tiêu chuẩn "công bằng đồng đều" trong thu thuế. Phương pháp cân bằng giữa sự chính xác và phổ quát này vừa đáp ứng nhu cầu chính trị cứng rắn của Trump đối với nước ngoài, vừa tạo được một khoảng không gian linh hoạt.
Khi "Ngày Giải phóng" gần kề, vấn đề nổi bật được quan tâm tập trung vào phạm vi thực thi chính sách có thực sự bao phủ toàn bộ các quốc gia hay không, và liệu có thiết lập những điều khoản miễn trừ tạm thời như trước đây với thép và nhôm hay không. Chứng khoán Mỹ có thể biến động mạnh sau khi chính sách mới công bố, và nhu cầu tài sản tránh rủi ro cũng đang tăng lên nhanh chóng. Chỉ số VIX tại Sở Giao dịch Quyền chọn Chicago đã cho thấy rõ cảm giác phòng ngừa.
Cộng đồng quốc tế cảnh giác cao độ với chính sách quyết liệt này. Một quan chức thương mại từ một nước G20 cho biết: "Đây là hành động đơn phương nguy hiểm nhất kể từ khi hệ thống WTO được thành lập." Hiện tại, nền kinh tế toàn cầu đang trong giai đoạn phục hồi quan trọng từ cú sốc đại dịch, nếu môi trường thương mại toàn cầu bị xáo trộn dữ dội, sẽ có ảnh hưởng sâu rộng đến nhịp độ phục hồi.
Đồng thời, xu hướng dòng vốn tránh rủi ro đang gia tăng. Trong cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung từ 2018 đến 2019, giá vàng đã từng tăng khoảng 15% do tâm lý tránh rủi ro gia tăng. Chính sách thuế quan toàn cầu mạnh mẽ hơn, bao phủ rộng hơn lần này có khả năng tiếp tục đẩy giá vàng lên cao, trở thành điểm chú ý trong ngắn hạn của thị trường.
Thị trường sẽ theo dõi chặt chẽ nội dung chính sách được chính phủ Trump chính thức công bố ngày 2 tháng 4 và các chi tiết thực hiện cụ thể, vì ảnh hưởng của chính sách này có thể vượt xa phạm vi thương mại truyền thống, thậm chí ảnh hưởng đến xu hướng kinh tế và tài chính toàn cầu.
