- Thủ tướng Nhật Bản Koichi Sanae xác nhận sẽ bắt đầu đợt phát hành dự trữ dầu chiến lược lần thứ hai vào đầu tháng 5, khoảng hai mươi ngày, cộng với năm mươi ngày (khoảng chín mươi triệu thùng) đã được phê duyệt vào tháng ba, nhằm đối phó với rủi ro phong tỏa vật lý eo biển Hormuz do căng thẳng địa chính trị Mỹ-Iran gây ra.
- Các chỉ số kinh tế vĩ mô đang phải đối mặt với áp lực giảm đáng kể. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cảnh báo rằng, nếu khủng hoảng nhiên liệu nhập khẩu tiếp tục, GDP của Nhật Bản vào năm 2026 có nguy cơ co lại lên đến 3%. Đồng thời, chỉ số Nikkei 225 (NKY:IND) đã ghi nhận sự điều chỉnh hai chữ số trong giai đoạn đầu của xung đột, chỉ số tình hình kinh tế ngành dịch vụ giảm xuống mức thấp gần đây.
- Chính sách đáp ứng thể hiện tư thế phòng ngự đa chiều. Về mặt tài chính, giá bán lẻ xăng trung bình toàn quốc được giới hạn mức tối đa 170 yên mỗi lít và khôi phục trợ cấp; về mặt công nghiệp, Bộ Kinh tế và Công nghiệp dẫn đầu tối ưu hóa phân phối chuỗi cung ứng bằng trí tuệ nhân tạo; trên mặt trận ngoại giao, trong khi kiên trì với Điều 9 Hiến pháp hòa bình để từ chối can thiệp quân sự, Nhật Bản tăng tốc tìm kiếm nguồn nhập khẩu dầu thay thế từ Alaska và Nam Mỹ.
Giải phóng dự trữ chiến lược và cơ chế can thiệp tài chính
Đối mặt với rủi ro cấu trúc khi phụ thuộc đến 95% vào nhập khẩu dầu từ Trung Đông và một hành lang đơn bị tắc nghẽn, chiến lược phản ứng ngắn hạn của Nhật Bản phụ thuộc rất nhiều vào việc giải phóng ngược chu kỳ dự trữ chiến lược quốc gia và sự phối hợp của trợ cấp tài chính. Việc tung ra thị trường dự trữ dầu lên đến chín mươi triệu thùng nhằm bình ổn tích trữ hoảng loạn và giá tăng vọt trên thị trường giao ngay. Đồng thời, trước áp lực hóa đơn điện hộ gia đình dự kiến tăng lên khoảng mười lăm nghìn yên mỗi tháng bắt đầu từ tháng 4, chính phủ can thiệp bằng cách đặt giới hạn giá xăng 170 yên mỗi lít, thực chất là thông qua việc mở rộng cân đối tài sản chủ quyền để hấp thụ cú sốc lạm phát năng lượng ngoại lai. Nếu trợ cấp tài chính cường độ cao trở thành bình thường, có thể đem lại thử thách mới cho tỷ lệ thâm hụt ngân sách trong tương lai và khả năng chịu nợ của chính phủ Nhật Bản.
Xu hướng suy giảm của các chỉ số kinh tế vĩ mô và kỳ vọng lạm phát
Sự mong manh của chuỗi cung ứng năng lượng đang nhanh chóng lan sang nền kinh tế thực tế. Sự suy giảm hai chữ số của chỉ số Nikkei 225 (NKY:IND) phản ánh việc tái định giá triển vọng lợi nhuận của thị trường vốn, đặc biệt là cho ngành công nghiệp sản xuất và logistics nhạy cảm cao với chi phí năng lượng. Đánh giá nguy cơ co lại 3% nền kinh tế mà IMF đưa ra nhấn mạnh khả năng chu kỳ lạm phát đình trệ trở lại. Khi lạm phát nhập khẩu đẩy chi phí vận hành doanh nghiệp và chi tiêu sinh hoạt của người dân lên cao, động lực nội địa có thể suy yếu, làm giảm hiệu ứng tích cực từ tăng lương trước đó. Nếu chi phí năng lượng cao kéo dài trở thành kỳ vọng lâu dài, không gian quyết định của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) trên con đường bình thường hóa chính sách tiền tệ sẽ bị thu hẹp nghiêm trọng.
Ràng buộc địa chính trị và tái cấu trúc chính sách năng lượng
Dưới áp lực bên ngoài phức tạp, chính phủ Nhật Bản đang phải đối mặt với thử thách kép về địa chính trị và an ninh năng lượng. Dù phải đối diện với áp lực ngoại giao đòi hỏi triển khai lực lượng Tự vệ Biển tham gia hộ tống, nội các Koichi Sanae với ràng buộc cứng rắn từ Điều 9 Hiến pháp hòa bình và dân ý nội địa mạnh mẽ phản chiến, đã chọn duy trì lập trường phòng ngự. Quyết định này buộc Nhật Bản phải đẩy nhanh quá trình chuyển đổi chiến lược cấu trúc năng lượng trong nước. Việc khởi động lại các cơ sở hạt nhân, bao gồm nhà máy điện hạt nhân Kashiwazaki-Kariwa, và đặt mục tiêu dài hạn đạt tỷ lệ sản xuất điện năng lượng tái tạo 50% vào năm 2040, đánh dấu sự nỗ lực của Nhật Bản trong việc mở rộng năng lực sản xuất nội địa, từ đó giảm phụ thuộc vào các điểm địa chính trị rủi ro cao.
