Một nghiên cứu của Tập đoàn Quốc tế Hà Lan (ING) cho thấy, địa vị thống trị của đô la Mỹ trong thương mại toàn cầu dường như đang bị thách thức bởi liên minh các quốc gia BRICS. Đồng thời, trước thềm hội nghị thượng đỉnh BRICS (Brics) vào tuần tới, cuộc thảo luận về liên minh tiền tệ đã thu hút sự chú ý của nhiều người. Liên minh BRICS bao gồm năm nền kinh tế mới nổi lớn là Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi, chiếm khoảng một phần tư tổng sản lượng kinh tế toàn cầu và 41.9% dân số thế giới.
Các nhà phân tích của ING là Chris Turner, Dmitry Dolgin và James Wilson đã viết trong một báo cáo rằng, chủ đề "thoát khỏi sự thống trị của đô la" có thể sẽ nhận được sự chú ý tại cuộc gặp cấp cao sắp tới của các nhà lãnh đạo BRICS. Sự mở rộng kinh tế của các quốc gia BRICS có thể quyết định tốc độ họ áp dụng hệ thống thương mại và tài chính không sử dụng đô la, từ đó đặt ra thách thức đối với vị thế đô la là đồng tiền quốc tế thống trị.
Trong hơn một năm qua, nhiều quốc gia hoặc khu vực kinh tế đã tăng cường chỉ trích việc Washington "vũ khí hóa" đô la, bất bình với việc các quốc gia phương Tây đóng băng tài sản của Ngân hàng Trung ương Nga, loại họ ra khỏi hệ thống thanh toán toàn cầu Swift và cấm Moskva sử dụng đô la.
Trong những tháng gần đây, tiếng nói kêu gọi thoát khỏi sự thống trị của đô la dường như càng lớn hơn, chẳng hạn như Tổng thống Brazil Luiz Inacio Lula da Silva vào tháng 4 đã công khai kêu gọi thanh toán bằng tiền tệ địa phương thay vì qua đô la.
Tháng trước, Phó Chủ tịch Duma Quốc gia Nga (Alexander Babako) cho biết, Nga đang dẫn đầu việc phát triển liên minh tiền tệ, nhằm thúc đẩy thương mại xuyên biên giới giữa các quốc gia đang phát triển. Liên minh tiền tệ là một thỏa thuận giữa các chính phủ về việc sử dụng một đồng tiền chung của hai hoặc nhiều quốc gia.
Là một đồng tiền toàn cầu mới, người ta kỳ vọng nó sẽ trở thành một loại tiền tệ tương tự như euro được sử dụng bởi các quốc gia không thuộc phương Tây. Tuy nhiên, theo Reuters dẫn lời của một quan chức Nam Phi, tiền tệ của bốn quốc gia BRICS không nằm trong phạm vi thảo luận của cuộc họp tuần sau. Ngoài ra, việc sử dụng đồng nhân dân tệ ngày càng tăng trong thanh toán thương mại, thanh toán quốc tế và giao dịch ngoại hối có thể cũng sẽ cản trở liên minh tiền tệ của các quốc gia BRICS.
Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc trong báo cáo chính sách tiền tệ hàng quý vào thứ Năm tuần trước, đã cam kết thúc đẩy quá trình quốc tế hóa đồng nhân dân tệ, mở rộng việc sử dụng nó trong thương mại và đầu tư xuyên biên giới, và phát triển thị trường ngoại hối nước ngoài của mình. Việc ngày càng nhiều nền kinh tế đẩy nhanh việc đa dạng hóa dự trữ ngoại hối của mình cũng thúc đẩy phần trăm của nhân dân tệ trong hệ thống thương mại và dự trữ quốc tế.
Các thỏa thuận trao đổi tiền tệ song phương giữa Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc và các ngân hàng trung ương khác trên thế giới kể từ năm 2009 là một “ví dụ điển hình”, chỉ ra rằng để thoát khỏi sự phụ thuộc vào đô la, thế giới cần phải thách thức vai trò quốc tế của đô la trong việc định giá thương mại.
Dữ liệu của ING cho thấy, vào năm 2022, tỷ lệ đô la trong dự trữ ngoại hối toàn cầu đã giảm xuống còn 58.6%, thấp nhất kể từ khi có dữ liệu lần đầu tiên vào năm 1995. Ngân hàng này cho rằng, quá trình thoát khỏi sự thống trị của đô la chủ yếu được thấy trong dự trữ quốc tế của các ngân hàng trung ương, và xét về lâu dài, đô la dường như chủ yếu bị thay thế bởi các đồng tiền châu Á như nhân dân tệ và yên Nhật.
Mặc dù ngày càng có nhiều quốc gia "thoát khỏi sự thống trị của đô la", và tỷ lệ của đô la trong hệ thống thương mại và dự trữ dần giảm, nhưng đối với nhà đầu tư tư nhân hoặc tổ chức đầu tư, sức hấp dẫn của đô la vẫn lớn hơn nhiều so với nhân dân tệ hay yên Nhật. Dữ liệu cho thấy, trong quý đầu tiên của năm 2023, tỷ lệ đô la trong dự trữ ngoại hối toàn cầu đã nhẹ nhàng tăng lên 59.2%. Trong nợ nước ngoài của các ngành ngân hàng và phi ngân hàng, tỷ lệ của đô la lần lượt duy trì ở 48% và 51%.
Thêm vào đó, trong những năm gần đây, tỷ lệ của nhân dân tệ trong tài sản quốc tế ngoài dự trữ của ngân hàng trung ương chỉ tăng từ 5% lên 6%, trong khi đô la chiếm 49% vào năm ngoái. ING cho biết, sự thiếu hụt tính thanh khoản tương đối, lo ngại về kiểm soát vốn, rủi ro can thiệp tỷ giá là những yếu tố có thể hạn chế sự phát triển của các đồng tiền khác trong hệ thống thương mại và dự trữ. Và dù là yên Nhật hay nhân dân tệ đều đương đầu với một hoặc vài vấn đề lo ngại trên.
