Nhật Bản khởi động một vòng cải cách quản trị công ty mới
Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takichi đã tuyên bố tại Quốc hội vào thứ Sáu rằng bà có kế hoạch sửa đổi "Bộ Quy tắc Quản trị Công ty", thúc đẩy các doanh nghiệp chuyển nhiều nguồn tài nguyên hơn từ cổ tức cho cổ đông sang lương và đầu tư đào tạo cho nhân viên. Tuyên bố này được coi là tín hiệu quan trọng của Chính phủ Nhật Bản trong việc điều chỉnh cấu trúc kinh tế, cho thấy trọng tâm chính sách đang chuyển từ hướng lợi ích cổ đông sang mô hình "thịnh vượng chung".
Takichi chỉ ra rằng trong thập kỷ qua, trong khi lợi nhuận của các doanh nghiệp Nhật Bản tăng trưởng mạnh, thì tốc độ tăng lương cho nhân viên lại tụt hậu, dẫn đến sự mất cân đối trong phân phối của cải nội bộ. Bà chỉ trích hiện tượng này là "quá tập trung vào lợi nhuận cổ đông, bỏ qua sức cạnh tranh dài hạn của doanh nghiệp và trách nhiệm xã hội", đồng thời nhấn mạnh rằng sẽ điều chỉnh qua các biện pháp chế độ.
Mục tiêu chính sách: Từ chủ nghĩa tư bản cổ đông sang tăng trưởng hòa nhập
Takichi cho biết, chính phủ dự kiến sửa đổi "Bộ Quy tắc Quản trị Công ty" trong những tháng tới, tập trung vào việc hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện "tái phân phối tài nguyên đa tầng". Hướng đi cụ thể gồm: yêu cầu doanh nghiệp công khai dữ liệu tăng trưởng lương của nhân viên, tăng tỷ lệ đại diện lao động trong hội đồng quản trị, và tăng cường minh bạch trong lĩnh vực trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.
"Tôi cho rằng sự tích lũy vốn và gia tăng tích lũy nội bộ quá mức không chỉ hạn chế sự mở rộng đầu tư mà còn làm suy yếu cảm nhận được quyền lợi của lao động," Takichi nói trong phần trả lời. Bà nhấn mạnh, các doanh nghiệp Nhật Bản nên chuyển đổi nhiều hơn lợi nhuận của mình thành đầu tư vào vốn nhân lực để thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.
Theo các nhà phân tích, chính sách này nhằm phối hợp với chính sách tiền tệ mở rộng của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản, thúc đẩy tiêu dùng thông qua tăng trưởng thu nhập, qua đó thoát khỏi bóng mờ suy thoái dài hạn.
Cơ cấu lợi nhuận không cân bằng của doanh nghiệp Nhật Bản
Theo dữ liệu từ Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản, từ năm 2013, tổng lợi nhuận ròng của các doanh nghiệp lớn ở Nhật Bản đã tăng gần 90%, nhưng mức tăng lương trung bình cùng kỳ chưa đến 10%. Trong một số doanh nghiệp hướng xuất khẩu, tỷ lệ cổ tức liên tục tăng, trong khi tỷ lệ chi trả lương cho nhân viên lại giảm.
Một giáo sư kinh tế ở Tokyo chỉ ra: "Lợi nhuận doanh nghiệp đã quay trở lại tài khoản cổ đông nhưng chưa được truyền dẫn hiệu quả tới hộ gia đình, làm suy yếu động lực tăng trưởng nội sinh của kinh tế Nhật Bản."
Ông bổ sung rằng tín hiệu cải cách của Takichi sẽ buộc các doanh nghiệp đánh giá lại phân phối vốn nội bộ, đặc biệt là các tổ chức sản xuất lớn và tài chính có lượng dự trữ tiền mặt lớn lâu dài.
Phản ứng của doanh nghiệp và triển vọng thị trường
Các hiệp hội thương mại chính của Nhật Bản đã phản ứng thận trọng với đề xuất của Thủ tướng. Hiệp hội Các tổ chức kinh tế Nhật Bản (Keidanren) trong một bản tuyên bố bày tỏ ủng hộ việc nâng cao lương và đầu tư vào nhân tài, nhưng cảnh báo "chính phủ không nên can thiệp quá mức vào cơ chế tự quyết của doanh nghiệp".
Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp đã vào cuộc chuẩn bị đối phó với sự điều chỉnh chính sách. Các tập đoàn như Toyota, Sony, Mitsubishi UFJ đã lần lượt công bố mở rộng kế hoạch sở hữu cổ phần cho nhân viên, tăng lương khởi điểm cho nhân viên mới, và tăng cường đầu tư vào đào tạo giáo dục. Thị trường dự đoán rằng cải cách quản trị công ty do Takichi thúc đẩy có thể đẩy nhanh chuyển đổi văn hóa doanh nghiệp Nhật Bản từ "cổ đông là trên hết" sang "cùng chiến thắng với nhân viên".
Xây dựng cấu trúc niềm tin kinh tế kiểu mới
Cộng đồng kinh tế học không chỉ coi đây là sự điều chỉnh chính sách lương, mà còn là thử nghiệm quan trọng của Chính phủ Nhật Bản trong việc tạo dựng lại cấu trúc niềm tin kinh tế. Mô hình "tiết kiệm doanh nghiệp - lợi nhuận cổ đông" trước đây đã hỗ trợ hệ thống tài chính vững vàng của Nhật Bản, nhưng cũng gây ra sự thiếu thốn tiêu dùng và thiếu động lực lao động tích cực.
Takichi nhấn mạnh khi kết thúc phần trả lời: "Giá trị của sự tồn tại của doanh nghiệp không chỉ nằm ở tăng trưởng lợi nhuận, mà còn ở đóng góp của nó cho hạnh phúc tổng thể của xã hội. Chúng ta cần xây dựng một sự cân bằng - vừa có lợi nhuận, vừa có sẻ chia."
Theo quan điểm bên ngoài, nếu cuộc cải cách quản trị này được thực hiện, sẽ đặt nền tảng cho Nhật Bản thoát khỏi tình trạng "lợi nhuận cao, phân phối thấp", và cũng có thể trở thành một ví dụ mới cho các nền kinh tế châu Á thúc đẩy tăng trưởng công bằng.
