- Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez đã chính thức đề xuất tại cuộc họp các Bộ trưởng Ngoại giao EU ở Luxembourg việc chấm dứt thỏa thuận liên kết với Israel, đánh dấu một bước leo thang thực chất trong sự can thiệp ngoại giao của các quốc gia trung tâm EU đối với xung đột địa chính trị Trung Đông.
- Là đối tác thương mại lớn nhất của Israel, nếu EU chấm dứt Hiệp định liên kết EU-Israel đã ký từ năm 2000, sẽ trực tiếp hủy bỏ các ưu đãi thương mại của Israel trong việc xuất khẩu các sản phẩm nông nghiệp và công nghệ, gây ra sự chú ý đối với việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng khu vực.
- Trong bối cảnh Mỹ và Israel có các hành động quân sự với Iran, châu Âu cố gắng gây áp lực lên Israel để tránh rơi vào xung đột toàn diện, điều này có thể dẫn đến tần suất dao động cao hơn của mức độ rủi ro tại Trung Đông trong ngắn hạn.
Khung phạt và cơ sở pháp lý của EU
Sáng kiến ngoại giao này của Tây Ban Nha tập trung vào việc kích hoạt cơ chế xem xét khung pháp lý có tính hệ thống được thiết lập giữa EU và Israel. Hiệp định liên kết EU-Israel có hiệu lực từ năm 2000, là nền tảng cho đối thoại chính trị song phương và hợp tác kinh tế. Tây Ban Nha yêu cầu 27 nước EU cùng đánh giá lại hiệp định này, lấy cớ rằng các hành động quân sự của Israel ở Dải Gaza và Liban vi phạm luật nhân đạo quốc tế. Nếu đa số các nước thành viên đạt được sự nhất trí và tạm ngưng hiệp định thực sự, đây không đơn giản chỉ là ma sát thương mại mà còn có nghĩa là sự phủ nhận toàn diện của EU về chính sách Trung Đông hiện tại của Israel. Tốc độ tiến triển của vấn đề này và lập trường biểu quyết của từng nước thành viên sẽ là chỉ số quan trọng đánh giá thái độ địa chính trị của châu Âu trong vài tuần tới.
Bảng cân đối kinh tế từ việc đình chỉ hiệp định thương mại
Xét từ trọng lượng thương mại song phương, việc duy trì hay bãi bỏ hiệp định này sẽ có ảnh hưởng hệ thống đến môi trường kinh tế bên ngoài của Israel. EU lâu nay giữ vị trí đối tác thương mại lớn nhất của Israel, là điểm đến chính cho nhiều sản phẩm chế tạo giá trị cao, dịch vụ công nghệ cao và sản phẩm nông nghiệp đặc trưng của Israel. Nếu hiệp định bị đình chỉ vô thời hạn, hàng hóa xuất khẩu của Israel vào châu Âu sẽ mất đi các ưu đãi giảm thuế và hạn ngạch, buộc phải quay lại mức ưu đãi quốc gia tối huệ trong khuôn khổ Tổ chức Thương mại Thế giới. Sự thiết lập lại rào cản thuế này sẽ làm giảm lợi nhuận biên của các doanh nghiệp xuất khẩu Israel, đặc biệt là ngành nông nghiệp nhạy cảm về giá cả và sản xuất chế tạo trung - hạ cấp, và có thể đối mặt với nguy cơ bị thay thế bởi các nhà cung cấp từ Bắc Phi hoặc Đông Âu trên thị trường châu Âu.
Ảnh hưởng trực tiếp đến lĩnh vực công nghệ và nông nghiệp
Trên phương diện ngành công nghiệp cụ thể hơn, hiệu ứng tràn từ việc chấm dứt hiệp định sẽ không chỉ giới hạn ở thương mại hàng hóa mà còn lan đến sự hợp tác về công nghệ và nhân văn sâu rộng. Israel duy trì mối quan hệ tài chính và kỹ thuật chặt chẽ với các viện nghiên cứu châu Âu trong các lĩnh vực thiết kế bán dẫn, an ninh mạng và thiết bị y tế. Sự ngưng trệ của hiệp định có thể khiến các doanh nghiệp và viện nghiên cứu Israel bị loại khỏi các dự án tài trợ nghiên cứu lớn do EU dẫn dắt. Sự đổ vỡ của mạng lưới nghiên cứu này sẽ buộc các doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ của Israel tìm kiếm kênh tài trợ mới, thậm chí có thể đẩy nhanh việc chuyển một số trung tâm nghiên cứu sang Bắc Mỹ hoặc châu Á. Đồng thời, ngành nông nghiệp hiện đại của Israel phụ thuộc nặng nề vào thị trường tiêu thụ châu Âu cũng sẽ đối mặt với áp lực tài chính từ việc dự trữ tồn kho do thay đổi tiêu chuẩn kiểm dịch và thuế quan.
Cô lập ngoại giao địa chính trị và định giá thị trường
Ngoài các biến số kinh tế trực tiếp, sự cắt đứt trên mặt chính trị và đạo đức của các quốc gia châu Âu sẽ đặt Israel vào một tình thế cô lập ngoại giao chưa từng có. Một đơn thỉnh nguyện ủng hộ Palestine từ châu Âu đã thu thập được hơn một triệu chữ ký chỉ trong ba tháng, phản ánh sự chuyển biến dân ý mạnh mẽ trong nội bộ châu Âu. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu chỉ trích sự yếu mềm đạo đức của châu Âu, làm nổi bật thêm khoảng cách lớn về ý thức hệ và nhận thức chiến lược giữa hai bên. Với thị trường tài chính, việc rạn nứt ngoại giao giữa các đồng minh lớn, có nghĩa là việc hạ nhiệt tình hình Trung Đông sẽ mất đi một lực lượng can thiệp bên ngoài quan trọng. Các nhà giao dịch khi đánh giá rủi ro nợ chủ quyền và tỉ giá tiền tệ khu vực Trung Đông có thể cần phải tính đến tình trạng cô lập ngoại giao mang tính cấu trúc này trong mô hình định giá rủi ro dài hạn.
Sự chia rẽ và bế tắc trong nội bộ Liên minh châu Âu
Cần lưu ý rằng, mặc dù đề xuất của Tây Ban Nha nhận được sự hưởng ứng từ một số chính phủ Nam Âu và cánh tả, nhưng trong nội bộ 27 nước EU vẫn tồn tại những bất đồng lợi ích đáng kể về chính sách đối với Israel. Đức và một số nước Trung Đông Âu do những cân nhắc lịch sử hoặc địa chính trị thực tế có thể sử dụng quyền phủ quyết hoặc tìm kiếm các giải pháp thay thế ôn hòa hơn trong quá trình thực thi nghị quyết trừng phạt. Do đó, lời lẽ cuối cùng của tuyên bố từ hội nghị ngoại trưởng Luxembourg sẽ chứa nhiều yếu tố thương lượng. Nếu EU cuối cùng chỉ dừng lại ở mức độ lên án miệng mà không thực hiện các trừng phạt kinh tế thực chất, lo ngại về sự tràn lan của rủi ro địa chính trị có thể giảm bớt trong một giai đoạn nhất định; ngược lại, nếu trừng phạt chính thức vượt qua kỳ vọng, các dịch vụ tài chính liên quan đến vận chuyển, bảo hiểm và thanh toán thương mại song phương trong khu vực sẽ phải đối mặt với áp lực giám sát tuân thủ nghiêm ngặt.
