Quyết định ngừng đúc tiền gây ra phản ứng dây chuyền
Sau khi chính phủ Mỹ thông báo ngừng đúc đồng xu một cent, hệ thống bán lẻ trên toàn quốc nhanh chóng gặp phải tình trạng "khủng hoảng tiền lẻ". Từ mùa hè vừa qua, nhiều cửa hàng ở các bang báo cáo rằng đầu thu ngân không có tiền thối lại, buộc khách hàng phải sử dụng thanh toán điện tử hoặc chấp nhận “giao dịch tròn số”. Mặc dù mục đích ban đầu là để giảm chi phí đúc tiền, nhưng chuỗi phản ứng do chính sách mang lại đã vượt xa dự kiến. Một số cửa hàng tiện lợi đã cố gắng thu hút công chúng "trả lại" đồng xu một cent thông qua các chương trình khuyến mãi, nhưng hiệu quả rất hạn chế.
Các chuyên gia trong ngành chỉ ra rằng, mặc dù đồng xu một cent có vị trí ngoài lề trong sử dụng hàng ngày, nhưng nó chịu trách nhiệm duy trì sự cân bằng vi mô trong hệ thống giao dịch. Sau khi ngừng đúc, việc đứt gãy chuỗi cung cấp dẫn đến việc đồng xu không thể lưu thông mượt mà, đặt hệ thống bán lẻ trước thách thức vận hành chưa từng có.
Áp lực lên phía bán lẻ: Không gian lợi nhuận bị ăn mòn
Nhiều doanh nghiệp đã lựa chọn làm tròn giá sản phẩm xuống hoặc lên năm cent, nhưng dù lựa chọn cách nào cũng đồng nghĩa với áp lực chi phí. Làm tròn xuống làm giảm lợi nhuận, trong khi làm tròn lên lại gây sự bất mãn từ người tiêu dùng. Theo Hiệp hội Bán lẻ, tổn thất tổng cộng đã đạt tới hàng chục triệu đô la.
Khi kỳ mua sắm cao điểm của Lễ Tạ ơn và "Black Friday" tới gần, lượng giao dịch tiền mặt gia tăng đột biến, mâu thuẫn về thiếu hụt tiền xu càng nổi bật. Một số trung tâm mua sắm thậm chí đã tạm thời thiết lập "điểm thu hồi tiền lẻ" để đổi lấy lượng tiền xu dự trữ từ khách hàng.
Rào cản quản lý và pháp luật cùng tồn tại
Mặc dù Bộ Tài chính Mỹ dự báo việc ngừng đúc sẽ tiết kiệm khoảng 56 triệu đô la mỗi năm, nhưng sự khác biệt trong luật pháp giữa các bang về làm tròn giao dịch đã tăng cường độ khó trong thực thi chính sách. Một số bang vẫn cấm làm tròn hóa đơn lên năm cent, khiến doanh nghiệp phải hoạt động trong khu vực xám về pháp lý. Quốc hội đang thảo luận về sửa đổi luật, nhưng tiến trình diễn ra chậm chạp.
Ngoài ra, các tổ chức vận chuyển và thanh toán tiền xu cũng đang giảm bớt hoạt động liên quan đến đồng xu một cent. Khoảng một phần ba máy đổi tiền xu trên toàn quốc đã ngừng chấp nhận loại tiền này, dự trữ của ngân hàng cũng xuống thấp nhanh chóng, khiến tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng hơn.
Tâm lý công chúng và xung đột văn hóa xã hội
Mặc dù hầu hết người Mỹ đã quen với thanh toán phi tiền mặt, nhưng đồng xu một cent vẫn là biểu tượng văn hóa sâu sắc. Nhiều người coi nó là "đồng xu may mắn" hoặc để sưu tầm, dẫn đến số lượng lớn đồng xu này vẫn trong các lọ trữ của gia đình lâu năm và khó có thể trở lại lưu thông. Các chuyên gia ngân hàng cho biết, ngay cả khi chính phủ ngừng sản xuất, lượng xu cũ do công chúng trữ vẫn sẽ chảy ngược lại một cách chậm chạp trong vài năm, nhưng trong ngắn hạn vẫn khó bù đắp khoảng trống cung ứng.
Kinh nghiệm quốc tế: Rút lui dần dần có thể khả thi hơn
So với các ví dụ quốc tế, cải cách tiền tệ tại Canada và Anh đều áp dụng phương pháp “dần dần loại bỏ”. Canada từ khi tuyên bố ngừng sản xuất vào năm 2012 đã mất 10 năm để hoàn thành việc thu hồi; Anh quốc lại dành hàng chục năm để hoàn tất cấu trúc lại hệ thống tiền tệ. Các nhà kinh tế cho rằng, nếu Mỹ áp dụng tiến trình nhẹ nhàng hơn, có thể giảm thiểu tác động đối với ngành bán lẻ và sự phản đối từ công chúng.
Hiện tại, nhiều viện nghiên cứu đề xuất Bộ Tài chính thiết lập cơ chế khuyến khích đổi tiền xu, đồng thời dần mở rộng phạm vi thanh toán điện tử để đảm bảo chuyển đổi mượt mà.
Hiệu quả của chính sách vẫn còn chờ được xác minh
Hiệu quả dài hạn của việc ngừng đúc đồng xu một cent vẫn cần được quan sát. Bộ Tài chính nhấn mạnh rằng, động thái này là minh chứng cho “hiệu quả kinh tế” và “trách nhiệm tài khóa”, nhưng phản hồi từ hệ thống bán lẻ và ngân hàng cho thấy, tác động thực tế có thể phức tạp hơn lý thuyết rất nhiều. Giới chuyên gia trong ngành dự đoán phổ biến rằng, “giai đoạn trống vắng tiền xu” ít nhất sẽ kéo dài đến giữa năm 2026, xã hội Mỹ có thể cần thời gian lâu hơn để thích nghi với trạng thái mới không có “một cent”.
