- Mặc dù xung đột địa chính trị ở Trung Đông gần đây tiếp tục leo thang, giá cổ phiếu của các công ty quốc phòng chủ chốt ở Âu - Mỹ lại có xu hướng giảm ngược chiều. Tính đến thứ 6 tuần trước, các cổ phiếu hàng đầu như Lockheed Martin (LMT:US), Northrop Grumman (NOC:US) đã giảm từ 5% đến 10% so với mức cao nhất, quỹ ETF hàng không và quốc phòng iShares Mỹ (ITA:US) ghi nhận dòng tiền rút ra gần 1 tỷ USD.
- Logic định giá của thị trường đang chuyển từ kỳ vọng giá trị gia tăng do leo thang địa chính trị sang hạn chế thực tế của năng lực sản xuất hiện hữu của doanh nghiệp. Sự không đồng bộ nghiêm trọng giữa tiêu thụ đạn dược cường độ cao và chu kỳ mở rộng sản xuất kéo dài đã khiến đơn đặt hàng trên sổ sách của các doanh nghiệp khó chuyển đổi thành dòng tiền thực và lợi nhuận trong ngắn hạn.
- Sự không chắc chắn ở cấp độ chính sách vĩ mô đã làm gia tăng tâm lý chờ đợi của các nhà đầu tư. Kế hoạch ngân sách quốc phòng 1,5 nghìn tỷ USD của chính phủ Mỹ đang phải đối mặt với nhiều thử thách tại Quốc hội, trong khi lĩnh vực phòng thủ của châu Âu bị hạn chế bởi các ràng buộc tài chính từ một số quốc gia trọng điểm và sự ảnh hưởng từ các dự thảo hiệp định hòa bình lâu dài. Chỉ số MSCI hàng không và quốc phòng châu Âu đã ghi nhận mức giảm trong một tháng lớn nhất trong gần năm năm.
Sự đảo chiều trong logic định giá tài chính và quản lý kỳ vọng
Diễn biến của thị trường thứ cấp trong lĩnh vực quốc phòng toàn cầu hiện nay đang tái hiện lại logic kinh điển trong lịch sử tài chính: mua theo kỳ vọng, bán theo thực tế. Trong năm qua, chịu ảnh hưởng bởi các xung đột địa chính trị xảy ra nhiều nơi trên thế giới cùng với sự định hướng của các ngân sách quốc phòng mở rộng từ những nền kinh tế lớn, các cổ phiếu hàng đầu trong lĩnh vực quốc phòng của Mỹ đã tăng định giá lên khoảng 50%. Thị trường đã hoàn toàn tính vào yếu tố lợi ích tiềm năng từ xung đột. Khi xung đột cục bộ ở khu vực Trung Đông bùng nổ vào cuối tháng Hai, trọng tâm của dòng vốn vĩ mô nhanh chóng dịch chuyển từ kỳ vọng đơn hàng dài hạn theo sự kiện sang khả năng hiện thực hóa lợi nhuận ở cấp độ bảng cân đối tài sản của doanh nghiệp. Sự thu hẹp khoảng cách kỳ vọng này là nguyên nhân chính dẫn đến đợt bán tháo hệ thống trong lĩnh vực quốc phòng gần đây.
Tắc nghẽn năng lực sản xuất và sự không đồng bộ trong dòng tiền
Khó khăn cơ bản của chuỗi cung ứng trong lĩnh vực quốc phòng hiện nay không phải là sự yếu kém từ phía cầu, mà là do những hạn chế cứng về năng lực sản xuất từ phía cung. Theo dữ liệu theo dõi ngành của Ngân hàng Mỹ (Bank of America), các hoạt động quân sự có tần suất cao đã tiêu thụ khoảng 1.000 tên lửa hành trình trong thời gian rất ngắn, tương đương với 20 lần ngân sách mua sắm thường niên. Tuy nhiên, ngành công nghiệp quốc phòng sở hữu những rào cản kỹ thuật rất cao và chu kỳ mở rộng chuỗi cung ứng kéo dài, việc đưa vào vận hành một dây chuyền sản xuất tên lửa hiện đại thường cần nhiều năm. Theo nguyên tắc ghi nhận doanh thu hiện hành, doanh nghiệp thường chỉ có thể ghi nhận lợi nhuận cốt lõi sau khi thiết bị được giao thực tế. Điều này có nghĩa là sự tiêu thụ chiến thuật ngày một tăng chỉ có thể chuyển hoá thành các đơn đặt hàng chưa giao hàng, và không thể thể hiện rõ sự cải thiện của dòng tiền tự do trong báo cáo tài chính ngắn hạn, tình trạng tài chính chưa có lợi nhuận này trực tiếp đè nặng lên khả năng nâng định giá.
Hạn chế tài chính và cuộc đua ngân sách dài hạn
Sự không chắc chắn về chính sách dài hạn tăng thêm rủi ro định giá cho lĩnh vực quốc phòng. Hệ thống chính trị Mỹ, ngân sách quốc phòng 1,5 nghìn tỷ USD đầy tham vọng của chính phủ đương nhiệm nhằm đối phó với cạnh tranh giữa các cường quốc thông qua việc mua sắm quy mô lớn. Tuy nhiên, do chu kỳ chính trị của cuộc bầu cử giữa kỳ và cuộc đua gay gắt giữa hai đảng tại Quốc hội xoay quanh trần nợ, ngân sách này đối diện với rủi ro thực tế bị cắt giảm lớn trong quy trình lập pháp. Mô hình phân tích thị trường cho thấy, phần lợi ích chính sách dài hạn này chưa được tính hoàn toàn vào mô hình giá cổ phiếu hiện tại. Ngoài ra, gần đây Bộ Quốc phòng đã siết chặt kiểm tra đối với các dự án bị trì hoãn của các nhà thầu quốc phòng lớn và chi tiêu vượt ngân sách, làm suy yếu hơn nữa niềm tin của thị trường vào tính ổn định lợi nhuận của các đại gia quốc phòng truyền thống.
Giảm áp lực từ lợi ích địa chính trị ở châu Âu
So với thị trường Bắc Mỹ, lĩnh vực quốc phòng của châu Âu phải chịu thêm áp lực từ những biến số vĩ mô khu vực phức tạp hơn. Chỉ số MSCI hàng không và quốc phòng châu Âu giảm 9,2% trong một tháng, các cổ phiếu trọng yếu như Rheinmetall (RHM:GR) và Saab Group (SAABb:ST) chịu áp lực đáng kể. Ngoài việc bị ảnh hưởng dây chuyền từ sự điều chỉnh của các tài sản tương tự tại Mỹ, mối lo lắng sâu xa hơn của thị trường châu Âu nằm ở việc xung đột khu vực kéo dài làm xói mòn tài chính quốc gia. Các nền kinh tế trọng yếu như Anh và Pháp đang phải đối diện với những ràng buộc thực tế về thâm hụt tài chính trong duy trì chi tiêu quốc phòng cao. Nếu trong tương lai, khung hiệp định hòa bình khu vực được thiết lập, xu hướng tăng trưởng cao trong chi tiêu quốc phòng hiện nay dựa trên giả định khủng hoảng có thể đối diện với sự hồi quy hệ thống về giá trị trung bình, kỳ vọng này đang được dự đoán trước trong sự giảm giá cổ phiếu hiện nay.